ROMATOİD ARTRİT (RA)

Romatoid artrit nasıl bir hastalıktır?

Romatoid Artrit en sık görülen iltihabi eklem hastalığıdır ve kadınlarda erkeklere göre daha fazla olmak üzere nüfusun %0,5 inde görülmektedir. Eklemlerin iç yüzünü döşeyen ‘sinovyum’ adlı dokunun (zarın) iltihabı ile başlar ve kıkırdak, kemik, tendon (kiriş) ve bağlarda harabiyet yapabilir. Giderek ilerleyen hastalık, eklemlerin yanında iç organları da etkileyebilir. Genellikle birden fazla eklemi tutar, uzun süreli sessiz dönemlerde görülebilir.

Diğer eklem hastalıklarından nasıl ayrılır?

Romatoid artriti diğer eklem romatizmalarından ayıran en önemli özellik, bazı laboratuvar testleri ve hangi eklemleri tuttuğudur. En çok tutulan eklemler, el bileği ve el parmaklarındaki eklemler, dizler, dirsekler ve ayak tarak eklemleridir. Omuz, kalça, boynun 1. ve 2. omurlarındaki eklemler, çene eklemi, ve ayak bileği daha az oranda tutulabilir. Genellikle, vücudun her iki yanındaki eklemler birlikte hastalanır. Yani, sağ elde birkaç eklem şişerse, büyük olasılıkla sol el eklemlerinde de şişlik ve hareket kısıtlılığı olacak demektir.

Romatoid Artritin nedeni nedir?

Hastalığın sebebi henüz tam olarak açıklanamamıştır, ancak genetik faktörler ile otoimmünite (= bünyenin kendi dokularına karşı çalışması) süreçleri ile bağlantılar mevcuttur. RA da bağışıklık sistemi bozulmuştur. Vücut kendi dokusunu yabancı gibi algılayıp buna karşı savaş başlatır. Eklemlerde iltihap hücreleri toplanır ve bu hücrelerden dokulara zarar verecek maddeler (enzim, antikor, sitokin) salgılanır.
RA doğrudan anne-babadan çocuğa geçen genetik bir hastalık değildir. Ancak RA ya yatkınlık hali genlerle geçiş gösterebilir. RA lı birçok hastada HLA-DR4 adı verilen belirli bir genetik belirleyicinin bulunduğu gösterilmiştir.
Birçok araştırmacı ve hekim RA nın başlangıcında enfeksiyonun rolü olabileceğini düşünmektedir, ancak kanıtlanmış değildir. RA bulaşıcı bir hastalık değildir. Ortamda çok yaygın olarak bulunan bir mikrobun, RA ya yatkınlığı olan kişilerde bağışıklık sistemini bozarak hastalığa neden olduğu varsayılmaktadır.

Romatoid Artrit belirtileri nelerdir?

RA kişiden kişiye büyük farklılıklar gösterebilir. Hemen hemen hastaların tümünde, eklem bulguları dalgalanmalar göstermekle beraber, kronik bir şekilde devam eder. Bazı kişilerde hastalık daha hafif seyreder; sadece zaman zaman ataklar olur. Bazılarında ise daha ağır seyrederek zaman içinde ilerleyici harabiyet yapar.
Eğer RA hastalığınız varsa, tutulan eklemlerinizde ısı artışı, şişlik, duyarlılık, kızarıklık ve ağrınız olacaktır. Özellikle sabah saatlerinde belirgin olan eklem hareketlerinizde güçlük, tutukluk hissedebilirsiniz. Biz buna sabah tutukluğu – katılığı diyoruz. Süresinin uzun oluşu hastalığınızın aktif olduğunu göstermektedir. Gün içinde genelde daha iyi olduğunuzu göreceksiniz. Hastalığınızın uzun sürmesi durumunda eklemlerinizde şekil bozuklukları oluşabilir.
RA özellikle ataklar sırasında genel bir halsizlik yapabilir. İştah azalması, kilo kaybı, bazen hafif ateş, enerjide azalma, kansızlık görülebilir. Hastaların yaklaşık %20'sinde, vücudun basınç gören bölgelerinde, cilt altında, "nodül" adı verilen sertlikler gelişebilir. Sıklıkla dirsekte olabilirse de vücudun diğer bölgelerinde, hatta iç organlarda da görülebilir.

Romatoid Artrit tanısı nasıl konulur?

RA tanısının erken dönemde konulabilmesi çok önemlidir. Çünkü, bu dönemde tedaviye başlanması, kalıcı eklem hasarını en azda tutar. RA tanısı için, hekim tarafından ayrıntılı öykünüzün alınması ve fizik muayenenizin yapılması gereklidir. Belirli laboratuvar testleri ve röntgen incelemeleri istenebilir. "Romatoid faktör" adı verilen testin pozitifliği tanıyı destekler. Yüksek eritrosit sedimentasyon hızı, düşük hemoglobin (kansızlık) diğer laboratuvar bulguları arasındadır. Unutulmaması gereken, bu testlerin yalnızca yol gösterici olduklarıdır. Kesin tanı, hastanın hekim tarafından bir bütün olarak değerlendirilmesi ile konur.

Romatoid Artrit nasıl tedavi edilir?

Hastalığın sebep olacağı zararları engellemek veya geciktirmek için uygun tedavinin vakit geçirilmeden başlaması önemlidir. Bu tedavi, temel ilaçlar denilen ilaçlarla (özellikle metotreksat) ve gerekirse iltihap önleyici başka ilaçların kombinasyonu ile yapılmaktadır. Kullanılan yöntemler ağrıyı gidermeye, iltihabı ve eklem hasarını azaltmaya yada durdurmaya ve hastanın fonksiyonları ile yaşam kalitesini artırmaya yöneliktir.

RA'da ilaç tedavisi 2 grupta incelenebilir;

1. Yakınmaları gidermeye yönelik kısa etkili ilaçlar; aspirin, steroid olmayan anti-romatizmal ilaçlar, ağrı kesiciler, gerektiğinde kortizon.
2. Uzun etkili ilaçlar; metotreksat, leflunamid, klorokin-hidroksiklorokin, altın tuzları, siklosporin, sülfasalazin, D-penisilamin, azatiopürin, etanersept, infliximab ve adalimumab gibi.
Bu ilaçların tümünün, belli aralıklarla izlenmesi gereken; kan hücrelerinde düşüklük, böbrek ve karaciğer değişiklikleri gibi yan etkileri vardır. Bu etkilerin çoğu ilaç cinsini ve dozlarını ayarlayarak kontrol edilir. Hastanın bu konuda bilinçli olması büyük önem taşır.
Tedavi hastaya özel planlanır; bunda da hastalığın şiddeti, eşlik eden sağlık problemleri ve bireysel özellikler ve gereksinimler ön planda tutulur. İstirahat, RA hastalarının tedavisinin en önemli parçasıdır. Özellikle akut alevli dönemlerde ilgili eklemlerin istirahati önerilir. Akut dönem dışında, hastanın kendini iyi hissettiği zamanlarda dengeli olarak verilmiş egzersizler hastaya yarar sağlar.
Yine eklemlerin fonksiyonlarının korunmasında, deformitelerinin (şekil bozukluklarının) engellenmesinde "splint" adı verilen bazı basit araç-gereçlerden yararlanılabilir. Splintler deformiteleri önlemekte oldukça etkilidirler. Ayrıca, bazı kuralları uygulayarak da deformiteleri önlemeye yardımcı olabilirsiniz:
a. İş yaparken küçük eklemlerden çok büyük eklemlerinizi kullanmaya dikkat edin. Örn; Kapı açarken elinizle değil kolunuzla itin, yada kavanoz açarken parmaklarınızla değil elinizle açın.
b. Yükü tek bir eklem yerine birden fazla ekleme dağıtmaya çalışın. Örn; bir kitabı kaldırırken bir değil iki elinizle tutup kaldırın.
c. Eklemlerinizi en "doğal" pozisyonunda kullanmaya çalışın. Aşırı bükme ve zorlanmalardan kaçının.
Bazı hastalarda deformiteleri düzeltmek, ağrıyı azaltmak ya da eklemleri kullanabilir duruma getirmek için cerrahi gerekebilir. Tedavi kararlarının tüm aşamalarında hekim ve hasta arasında sıkı bir işbirliğine gereksinim vardır.